दुरा भाषाकाे परिचय

दुरा भाषाकाे परिचय

मुक्तिनाथ घिमिरे

@Mayur Times

२०७७ असोज २८ गते बुधबार ०४:२४

नेपालका अल्पसङ्ख्यक आदिबासी दुरा जातिको भाषा लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेको छ । यो भाषा बोल्न उनीहरु उति जान्दैनन् । आफ्नो भाषा हो भन्ने थाहा नभए पनि धेरै शब्द प्रयोगमा ल्याउँछन् । पछिल्लो समयमा आएर दुरा सेवा समाज, ...

नेपालका अल्पसङ्ख्यक आदिबासी दुरा जातिको भाषा लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेको छ । यो भाषा बोल्न उनीहरु उति जान्दैनन् । आफ्नो भाषा हो भन्ने थाहा नभए
पनि धेरै शब्द प्रयोगमा ल्याउँछन् । पछिल्लो समयमा आएर दुरा सेवा समाज, भाषा आयोग, आदिबासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान जस्ता संस्थाले यस भाषालाई जगाउन हर प्रयत्न गरेका छन् । उनीहरुले बोल्ने गरेका शब्द र तिनलाई व्याकरणको साँचोमा ढालेर मैले २०३३ सालदेखि यस भाषाको अध्ययन अनुसन्धान गर्दै आएकोछु । साधारण बोलीचालीको शैलीमा यहाँ एउटा संवाद प्रस्तुत गरिएकोछ ।
उदाहरणः
शब्दावलीः
उइः नमस्ते । नाः तँ, तिमी, तपाई, हजुर । निः को (विभक्ति चिन्ह) । नानिः तिम्रो
रामेः नाम । हादेः के । लेः हो । छेँ ः नि (निपात) । ङिः म । ङिनिः मेरो । च्यँुः सन्चो,सन्चै । युः पनि । थेचाः कहाँ । दुः बाट । तोबोः आउनुभयो, आयौ, आइस् । तिम्रोः खेत । सालिः धानः दाबोः काट्यौ, काट्यो । दापोजुः काटेको । मिकिः छैन । थोनोः आज । टाङाः काम । खेतोः वस्तुभाउ । जोतेः हेर्न । ङ्यादोः जान्छु । पोः छन्, छ । रिलुः गाई । गुसाः गोरु । माइः भैँसी । म्यँुः बाख्रा । भाकाः भात । ज्याबोः खायो । झाँकाः तरकारी । मालोः मुला । योँः र । योङ्ः आलु । चिसिः अचार । पोउनाः थियो । ठाँचिः टमाटर । चासुः रक्सी । ङेदोः पिउँछौ । चँुः कि । ह्याङेः पिउँदैनो, पिउँदिन । सापाः जाँडः । एअ्ः तर । सिपाहिमुः देवकार्य । हिपाहिमुः पितृकार्य । जेः मा । प्रसाद नि रुप जेः प्रसादको रुपमा । ज्यादोः खाइन्छ । बेकाः श्रीमान । फिः ले । जिनाः थाहा । मिकिः छैन । बिनिजोः नमस्ते ।
संवाद श्रृङ्खलाः १
वक्ता दुरा भाषा नेपाली भाषा
कमलाः उइ नमस्ते
जुनाः उइ नमस्ते
कमलाः नानि रामे हादे ले ? तिम्रो नाम के हो
जुनाः ङिनि रामे जुना ले मेरो नाम जुना हो
नानि हादे छेँ ? तिम्रो के नि ?
कमला ः कमला ले कमला हो ।
ना च्यँु पो ? तिमी सन्चै छौ ?
जुनाः च्यँु पो सन्चै छु
ना ? तिमी ?
कमलाः ङि यु च्युँ पो म पनि सन्चै छु
जुनाः ना थेचा दु तोबो तिमी कहाँबाट आयौ ?
कमलाः ङि तिम्रो दु म खेतबाट
जुनाः सालि दाबो ? धान काट्यौ ?
कमलाः दापोजु मिकि काटेको छैन
जुनाः थोनो हादे टाङा उदो ? आज के काम गछ्र्यौ ?
कमलाः खेतो जोते ङ्यादो वस्तु हेर्न जान्छु
जुनाः खेतो हादे हादे पो ? वस्तु के के छन् ?
कमलाः रिलु, गुसा, माइ योँ म्युँ पो गाई, गोरु, भैँसी र बाख्रा छन् ।
जुनाः भाका ज्याबो ? भात खायौ ?
कमलाः ज्याबो खाएँ
जुनाः झाँका हादे ज्याबो ? तरकारी के खायौ ?
कमलाः मालो योँ योङ् मुला र आलु
जुनाः चिसि हादे पोउना ? अचार के थियो ?
कमलाः ठाँचि टमाटर
जुनाः चासु ङेदो चँु ह्याङे ? रक्सी पिउँछ्यौ कि प्यूँदिनौ ?
कमलाः ह्याङे प्यूँदिन
जुनाः सापा ? जाँड ?
कमलाः ह्याज्या खान्न,
एअ् सिपाहिमु योँ हिपाहिमुजे प्रसाद नि रुप जे ज्यादो
तर देवकार्य तथा पितृकार्यमा प्रसादको रुपमा खान्छु ।
जुनाः ना नि बेका फि ? तिम्रो श्रीमानले ?
कमलाः जिना मिकि थाहा छैन ।
जुनाः बिनिजो नमस्ते
कमलाः बिनिजोः नमस्ते
नोटः दुरा भाषामा भेट हँुदा उइ (अभिवादन, नमस्ते) र बिदा हँुदा उनिजो
(बिदाइको अभिवादन, नमस्ते) शब्द प्रयोग गर्ने परम्परा भेटिन्छ । भाषिक दृष्टिले भषाशास्त्रीहरु यसलाई भाषाको महत्वपूर्ण विशेषता मान्दछन् । त्यसैगरी आफू सरहका (आफ्ना समकक्षीहरु) लाई अभिवादन गर्दा उइ शब्द प्रयोग गरिन्छ भने आफूभन्दा ठूला मान्यजनहरुलाई शिर झुकाई प्रणाम, दर्शन्, ढोग जस्तो शिष्टभाषा प्रयोग गर्दा उनिजो शब्द प्रयोगमा ल्याइन्छ । भाषाशास्त्रीहरु यसलाई पनि भाषाको महत्वपूर्ण विशेषता मान्दछन् ।

प्रकाशित मिति २८ आश्विन २०७७, बुधबार १६:२४
प्रतिक्रियाहरू